ม. 40 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540

ให้ สิทธิอะไรแก่ประชาชน
            "คลื่นความถี่ที่ใช้ในการส่งวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และโทรคมนาคม เป็นทรัพยากร สื่อสารของชาติ เพื่อประโยชน์สาธารณะ
            ให้มีองค์กรของรัฐที่เป็นอิสระ ทำหน้าที่จัดสรร คลื่นความถี่ตามวรรคหนึ่ง และกำกับดูแลการ ประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการ โทรคมนาคม ทั้งนี้ตามที่กฎหมาย บัญญัติ
            การดำเนินการตามวรรคสอง ต้องคำนึงถึง ประโยชน์สูงสุด ของประชาชนใน ระดับชาติ และระดับท้องถิ่น             ทั้งในด้านการศึกษา วัฒนธรรม ความมั่นคงของรัฐ และประโยชน์สาธารณะอื่น รวมทั้งการแข่งขันเสรีอย่างเป็นธรรม"

วิทยุชุมชน สื่อของประชาชน ที่ประชาชนควรเข้าใจ

เปิดโอกาสให้ประชาชนเขามาเป็นเจ้าของ สถานีวิทยุ - โทรทัศน์ ภาคประชาชน ภายใต้เงื่อนไขว่า:
            1. เพื่อบริการสาธารณะ
            2. เพื่อประโยชน์ของชุมชน ไม่หวังกำไรในทางธุรกิจ หรือของบุคคลใด กลุ่มใด
            3. เพื่อสร้างองค์ความรู้ ภูมิปัญญาชาวบ้าน เศรษฐกิจพึ่งตน และโลกาภิวัฒน์
            4. เพื่อสถานที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้
            5. ประชาชนเป็นเจ้าของ และ ดำเนินการเพื่อชุมชน

สื่อวิทยุ-โทรทัศน์ เพื่ออะไร
            วิทยุชุมชน คือ จุดเริ่มต้นของ สื่อภาคประชาชน ที่สร้างและนำเสนอเนื้อหาสาระ ที่ชุมชนสนใจ เรียนรู้ และเพื่อสร้างความรู้จักรักเข้าใจ ช่วยเหลือ แบ่งปัน และร่วมกันสร้างชุมชนให้เข้มแข็ง ทั้งด้านร่างกาย ปัญญา อารมณ์ และ ความสามารถ

หลักการสำคัญของวิทยุชุมชน
            การสร้างความมีส่วนร่วม ให้สมาชิกในชุมชนร่วมกันรับผิดชอบ ทั้งในด้านการบริหาร การจัดการ การผลิต และการนำเสนอรายการ

วิทยุชุมชนมีได้หลายระดับ
            1. ระดับเนื้อหา คือ ประชาชน เป็นผู้นำเสนอเนื้อหาสาระ และนำเสนอผู้ที่จะเข้าร่วมรายการ แต่ผู้ผลิตรายการ เป็นมีผู้อำนาจจะอนุญาตให้หรือไม่
            2. ระดับรายการ คือ ประชาชน เป็นผู้จัดและผลิตรายการ ผู้เป็นเจ้าของสถานี เป็นผู้มีอำนาจจะให้หยุด หรือยุบเลิกรายการเมื่อไดก็ได้
            3. ระดับสถานี คือ ประชาชน มี สิทธิ และ อำนาจ ในการบริหารสถานี เนื้อหาสาระ และการผลิตรายการ โดยอยู่ภายใต้ กติกา จรรยาบรรณ และ ความรับผิดชอบ ร่วมกัน
            วิทยุ-โทรทัศน์ ภาคประชาชน เป็นเรื่องของประชาชน ที่ต้องการรักษาสิทธิ ในการสื่อสาร เพื่อสิ่งที่ดีของชุมชน ไม่ใช่เพียงแค่ มีสถานี หรือ รายการ แต่เป็นเรื่องของการ สร้างสมดุลแห่งอำนาจ ในการสื่อสารของประชาชน ในการดำเนินการวิทยุชุมชน

หัวใจวิทยุชุมชน
            คนในชุมชนเป็นผู้ผลิตและผู้ฟัง
            ท เข้าถึงง่าย
            ท ปิด-เปิดง่าย
            ท ภาษาถิ่น
            ท ต้นทุนต่ำ
            ท การผลิตเครื่องมือไม่ซับซ้อน
            ท สถานการณ์ใกล้บ้าน
            ท เป็นสมบัติสาธารณะ (ทางอากาศ)
            ท ใช้ระบบอาสาสมัครในการดำเนินการ
            ท ไม่แสวงหากำไร แต่สร้างทุนทางสังคม
            ท คนในชุมชนร่วมกันจัดตั้ง และ ร่วมเป็นเจ้าของคลื่นความถี่
หมายเหตุ.- ทุนทางสังคม หมายถึง ภูมิปัญญาชาวบ้าน ปราชญ์ชาวบ้าน แนวทางเศรษฐกิจพอเพียง

ขั้นตอนการเตรียมการวิทยุชุมชน
            (พลังประชาชน เพื่อการขยายเครือข่ายวิทยุชุมชน)

            1. สร้างกลุ่มแกนนำ ในการผลักดันวิทยุชุมชน
            2. พัฒนากลุ่มแกนนำ ให้เข้าใจใน หัวใจ หลักการ แนวคิด วิทยุชุมชน
            3. เตรียมประชาชน ให้เข้าใจสิทธิตาม ม.40 แห่ง รธน. 2540
            4. ค้นหา และ จำแนก กลุ่มเป้าหมาย
                        -พวกเอาภาระ
                        -พวกเห็นด้วย
                        -พวกลังเล
                        -พวกเฉยๆ
                        -พวกขัดขวาง
            5. เผยแพร่ แนวคิด ประโยชน์ ของวิทยุชุมชนไปยังกลุ่มเป้าหมาย อย่างเหมาะสม
            6. ประเมิน หาข้อตกลงร่วมกัน ในการจัดตั้งสถานี
            7. ฝึกอบรม การบริหารจัดการสถานี แก่แกนนำ แกนร่วม
            8. จัดตั้งคณะกรรมการบริหารสถานี และ กติการ่วมกัน
            9. สำรวจ ค้นหา กลุ่ม บุคคล องค์กร ที่สนใจการผลิตรายการ
            10. ฝึกอบรมปฏิบัติการ การผลิตและจัดรายการ
            11. ทดลองผลิตรายการ
            12. ทดลองออกอากาศ
            13. ประเมินผลการทดลองออกอากาศ
            14. เปิดสถานีออกอากาศจริง
            15. พัฒนาอย่างต่อเนื่อง

การจัดตั้งและการบริหารจัดการ
สถานีทดลองปฏิบัติการวิทยุชุมชน

(การเขียนโครงการ-ข่ายกิจกรรม สถานีวิทยุชุมชน)
            (1) สถานที่ตั้ง
            (2) สมาชิกกลุ่มผู้รับฟัง และมีส่วนร่วม
            (3) รัศมีการกระจายเสียง (แผนที่)
            (4) วัตถุประสงค์
            (5) กติกา และข้อตกลงร่วมกัน (ธรรมนูญวิทยุชุมชน)
            (6) คณะกรรมการบริหารสถานี (ผังโครงสร้าง)
            (7) ผังรายการออกอากาศ
            (8) การสร้างองค์ความรู้ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้
            (9) วัสดุ อุปกรณ์ และเครื่องมือ
            (10) ระยะเวลาทดลองการกระจายเสียง

คำอธิบาย

            (1) สถานที่ตั้ง

            บ้านเลขที่... หมู่ที่.... ถนน.... ตำบล.....อำเภอ.....จังหวัด..... รหัสไปรษณีย์..... โทรศัพท์ .....ให้ระบุว่า จะใช้สถานที่ใดเป็นสำนักงานที่ตั้งของวิทยุชุมชน เช่น ชื่อองค์กร ชุมชน บ้านเลขที่ หมู่ที่ ตำบล อำเภอ จังหวัด และโทรศัพท์ติดต่อ

            (2) สมาชิกกลุ่มผู้รับฟัง และมีส่วนร่วม
            ชื่อกลุ่ม ...................... ผู้นำกลุ่ม ชื่อ.......... นามสกุล.............. ตำแหน่ง............ สถานที่ติดต่อ............. ให้ระบุว่าในระยะรัศมีการกระจายเสยง มีชื่อกลุ่ม องค์กรใด (ให้ใช้เป็นกลุ่ม 2-3 คน ขึ้นไป จะแบ่งเป็นตำบล หรือหมู่บ้าน ก็ได้ แต่ มิใช่ตัวบุคคล) แต่ละ กลุ่ม มีใคร (ชื่อ นามสกุล ตำแหน่ง และสถานที่ติดต่อ เช่น เบอร์โทรศัพท์) เป็นผู้นำ และ มียอดจำนวนสมาชิกอยู่เท่าใด

            (3) รัศมีการกระจายเสียง (แผนที่)
            ให้ระบุกำลังส่ง ไม่เกิน 30 วัตต์ รัศมีการกระจายเสียง 10 กิโลเมตร พร้อมแสดงแผนที่

            (4) วัตถุประสงค์
            ให้องค์กรประชาชน หรือกลุ่มสมาชิกที่อยู่ในรัศมีกระจายเสียง ประชุมกำหนด วัตถุประสงค์ในการจัดทำสถานีวิทยุ (ระดับการมีส่วนร่วมของประชาชน ระดับที่ 3 คือ ประชาชนเป็นผู้เลือกเนื้อหาเอง ผลิตรายการเองในรูปคณะกรรมการ เป็นเจ้าของสถานีร่วมกัน สิทธิในการสื่อสารตามที่สมาชิกจะตกลงร่วมกัน) ดูตัวอย่างจากสถานีที่เคยทำไปแล้ว

            (5) กติกา และข้อตกลงร่วมกัน (ธรรมนูญวิทยุชุมชน)
            ให้ระบุแนวเป็นแนวปฏิบัติแก่ทุกคน ทุกลุ่มองค์กร ที่จะมาร่วมกัน บริหารสถานี ผลิตรายการ กำหนดเนื้อหาสาระ ออกอากาศรายการต่างๆ ตลอดจนการใช้บริการประกาศ โฆษณา เผยแพร่ข่าว ดูตัวอย่างจากสถานีที่เคยทำไปแล้ว

            (6) คณะกรรมการบริหารสถานี (ผังโครงสร้าง)
            ให้จัดทำผังโครงสร้างการบริการจัดการสถานีทดลองออกอากาศ ดูตัวอย่าง

คณะกรรมการบริหารสถานี
            ก. กรรมการบริหาร มีหน้าที่ กำหนดนโยบายในการบริหารสถานี ระดมทุน หาสมาชิก สร้างความสัมพันธ์กับชุมชน ได้แก่
                        -ประธาน
                        -รองประธาน
                        -เลขานุการ
                        -เหรัญญิก
                        -กรรมการ จำนวน......คน
            ข. กรรมการด้านรายการ มีหน้าที่ จัดทำผังรายการนำเสนอที่ประชุมใหญ่ เพื่ออนุมัติ (ข้อ ก. และ ข้อ ข.) พัฒนาทักษะในการจัดรายการ ไกล่เกลี่ย กรณีพิพาทเรื่องการจัดผังรายการ และการจัดสรรเวลาที่ออกอากาศ (จัดจราจรการออกอากาศ) ได้แก่
                        -กรรมการ จำนวน......คน
            ค. การมีส่วนร่วม ได้แก่ผู้จัดรายการ (ดีเจ) เป็นอาสาสมัคร ที่ไม่มีค่าตอบแทน เพราะผู้จัดก็คือประชาชน ที่เป็นสมาชิกของแต่ละกลุ่มองค์กรประชาชน ผลัดเปลี่ยนกันไปออกรายการ
            ง. กิจกรรม กระบวนการสร้างความมีส่วนร่วม (ได้แก่ กิจกรรมใดๆ ของแต่ละกลุ่ม องค์กร ที่จะเผยแพร่ แลกเปลี่ยน ให้เพื่อนสมาชิกกลุ่มอื่นรับรู้
            จ. กลุ่มองค์กรผู้ฟัง (ได้แก่กลุ่ม หรือองค์กรประชาชน ที่อยู่ในรัศมีการกระจายเสียง)
            (7) ผังรายการออกอากาศ
            ให้ระบุ วัน เดือน ปี และ เวลา ชื่อรายการ ชื่อผู้รับผิดชอบเนื้อหารายการ (กลุ่ม หรือองค์กร หรือผู้แทนกลุ่ม องค์กร) และชื่อผู้จัด (ดีเจ) ให้จัดทำผังรายการโดยที่ประชุม คณะกรรมการบริหารสถานีเห็นชอบ ดูตัวอย่างจากสถานีที่เคยทำไปแล้ว

            (8) การสร้างองค์ความรู้ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้
            ให้ระบุกิจกรรมในการสร้างองค์ความรู้ เพื่อพัฒนากลุ่ม องค์กรประชาชน ที่จะมาร่วมจัดรายการ ตลอดจนสร้างความเข้าใจ ให้แก่ประชาชน ที่อยู่ในรัศมี การกระจายเสียง ให้เข้ามามีส่วนร่วมอย่างไร วิธีการใด

            (9) วัสดุ อุปกรณ์ และเครื่องมือ
            ให้จัดทำบัญชีรายการเครื่องมือ วัสดุ อุปกรณ์ สำหรับการส่งรายการทางอากาศ ดูตัวอย่างจากสถานีที่เคยทำไปแล้ว
            (10) ระยะเวลาทดลองการกระจายเสียง
            ให้ระบุ วัน เดือน ปี ที่ทำการออกอากาศ ในวันแรก ส่วนวันสิ้นสุดไม่ต้องกำหนด รอจนกว่าจะมี แนวปฏิบัติ หรือ คำสั่ง จาก กสช.